A estrela que nos guía

Castelao fotografado por J. M. Sáez Mon, Pontevedra ca. 1917.

Fonte: Cortesía da editorial Galaxia

Páxina inicial do manuscrito “Arte e galeguismo”, 1919.

Fonte: Arquivo RAG

Cartel conmemorativo do traslado dos restos de Castelao ao Panteón dos Galegos ilustres, 28 de xuño de 1984.

Fonte: Arquivo RAG

Galicia Moza (Santiago de Compostela, 1909), publicación na que Castelao comeza a súa andaina como ilustrador.

Fonte: Hemeroteca RAG

Caricatura de Antón Vilar Ponte, 1919.

Fonte: Colección RAG

Páxina interior de As cruces de pedra na Galiza, 1950.

Fonte: Biblioteca RAG

Autocaricatura de Castelao

Fonte: Colección RAG

1/8

Presentación

Fundada en 1906, a Real Academia Galega é a institución civil de ámbito galego máis antiga e perdurable das creadas por iniciativa cidadá. Foi un froito, serodio pero poderoso e perdurable, do Rexurdimento. A Academia foi concibida como unha ferramenta de que a sociedade galega se dotaba para a afirmación da súa identidade colectiva, o estudo da súa historia e a súa cultura, e, especificamente, para a defensa, fomento e ilustración do seu idioma propio.

As tarefas prioritarias da RAG consisten, como expresa o seu lema Colligit, expurgat, innovat (“Recolle, escolle e innova”) no establecemento da norma da lingua galega baseada nos mellores usos da comunidade falante e a súa constante modernización, mediante a elaboración de instrumentos léxicos, gramaticais e doutro tipo.

As principais fontes de inspiración literaria e emocional do Rexurdimento foron a figura e a obra de Rosalía de Castro, así como o seu definidor intelectual foi o seu esposo Manuel Murguía, primeiro presidente da RAG. Desde os inicios, a circia defensa da identidade galega, do idioma, da cultura e do pobo de Galicia marcaron o rumbo da institución. Non é casual que a Academia instituíse o Día das Letras Galegas o 17 de maio. Esta é a data que figura na dedicatoria de Cantares gallegos. Esa xornada, homenaxeando unha figura das nosas letras, festexamos tamén a fundadora da nosa tradición literaria nacional.

En 2026 a Real Academia cumpre cento vinte anos. Nin nos momentos máis difíciles da súa longa historia, marcada pola marxinación e a desatención do Estado, deixou a nosa institución de atender o seu compromiso inicial. Máis dun século despois da súa fundación, a Academia proponse manter o seu servizo á sociedade galega e dar resposta aos novos retos formulados á nosa lingua e á nosa cultura. Isto é o que pretendemos mostrar ao longo do ano en curso coa serie que este entrega enceta, ofrecendo no noso sitio web unha presentación sintética da traxectoria, actualidade e retos da nosa institución, ilustrada con documentos e fotografías e arrequentada con ligazóns a diversas fontes de información. Conmemoramos así cento vinte anos de historia da nosa institución.

Comezamos a singradura. Rosalía é a estrela que nos guía.

Henrique Monteagudo
Presidente

Retecer a historia
(1906-1936)

Supervivencia, resistencia, rescate
(1936-1977)

Os anos escuros
(1936-1960)

Mudan as vontades
(1960-1977)

Revitalización
(1977-2001)

Mudan os tempos
(1977-1997)

Na viraxe do século
(1997-2001)

No novo século
(2001-2025)

Ilustración e defensa do idioma
(2001-2013)

Inclusión e proxección
(2013-2025)

Azos de fóra. O alento da diáspora

O pulo fundacional da Real Academia Galega procedeu da colectividade galega de Cuba, a través da Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia, constituída en 1905 e apoiada polo poderoso Centro Gallego da Habana. Despois da capital cubana, en Buenos Aires (1919) e Montevideo (1928) creáronse asociacións análogas, co apoio dos respectivos Centro Galegos e Casa de Galicia. O seu apoio económico e moral foi imprescindible para a actividade da RAG nas primeiras décadas da súa existencia. Por caso, en 1917 o 96 % do orzamento da RAG procedía da Asociación Iniciadora y Protectora de la Academia e o Centro Galego da Habana.

A Academia hoxe