Segundo os novos estatutos, a Academia pasa de ser unha institución cultural a outra máis centrada no ámbito lingüístico, en que exerce a autoridade normativa que lle foi outorgada pola Lei de normalización lingüística de 1983. A elaboración das normas ortográficas, do dicionario e da gramática, así como a restauración da onomástica, a defensa e promoción do galego ou a escolla da persoa protagonista do Día das Letras Galegas constitúen agora o cerne das súas funcións.

Nos novos estatutos establécese expresamente que o galego é a lingua propia da Real Academia Galega, que pasou a empregalo de xeito exclusivo na súa actividade interna así como nas súas comunicacións públicas. Ademais, faise referencia explícita á autoridade da Real Academia Galega sobre as variedades estremeiras do galego, faladas en Asturias, León e Zamora.

Mapa das áreas lingüísticas do galego. No terceiro bloque, áreas do galego estremeiro. Susana Freixeiro, a través da Wikipedia

Co fin de mellorar o seu funcionamento, o traballo estruturouse en tres seccións permanentes: Lingua, que xa existía, Literatura e Historia, creadas en 1998. A primeira foi dirixida por Xosé Ramón Barreiro, a segunda estivo ao cargo de Xesús Alonso Montero. A sección de Lingua constaba inicialmente de tres seminarios: os de Gramática, Lexicografía e Sociolingüística, aos que posteriormente se sumaron os de Onomástica e Terminoloxía.

Presentación de Parlamentarios de Galicia: biografías de deputados e senadores (1810-2001) (2001), un dos primeiros froitos da Sección de Historia. Real Academia Galega. Arquivo

Estableceuse tamén a reducion do número de académicos numerarios, que pasaron de corenta a trinta. O número máximo de académicos correspondentes quedou limitado a sesenta. Así mesmo, a Academia creou dous novos cargos —o de arquiveiro-bibliotecario e o de vicesecretario— que se suman aos de presidente, secretario e tesoureiro, previamente existentes. Estes cinco cargos conforman a Comisión Executiva.

Antonio Gil Merino e Luz Pozo Garza, primeiro arquiveiro-bibliotecario e primeira vicesecretaria respectivamente, segundo os Estatutos da Real Academia Galega de 2000. Coa incorporación de Luz Pozo Garza á comisión executiva, por vez primeira unha muller asumía un cargo directivo na Real Academia Galega.

Tamén se eliminou o carácter vitalicio dos cargos establecido nos antigos estatutos. Conforme os novos estatutos, os cargos directivos poden ser ocupados unicamente durante mandatos de catro anos, renovables unha soa vez de maneira consecutiva.

Cuberta da edición de uso interno de Estatutos, regulamentos e outras normas da Real Academia Galega