Filomena Dato, a voz en defensa das mulleres

Moruxo, a parroquia de Bergondo na que viviu os últimos anos da súa vida, acolleu esta mañá unha homenaxe á escritora Filomena Dato (1856-1926) co gallo do seu 92 cabodano. No acto, organizado polo Concello de Bergondo, participaron representantes municipais, da Real Academia Galega (RAG), e das asociacións culturais Irmáns Suárez Picallo e Lisístrata, que colaboraron nesta iniciativa para recordar a quen foi unha das escasas autoras femininas e feministas da Galicia de finais do século XIX, membro correspondente da RAG desde a fundación da institución en 1906 e segunda autora en publicar, despois de Rosalía, un libro en galego.

Unha alumna do CPI Cruz de Sar recitando versos de Filomena Dato. Á esquerda, Rubén Aramburu, Víctor F. Freixanes, Dores Tembrás, Francisco Pita e Alejandra Pérez Máquez. Fonte: RAG


A homenaxe tivo lugar ao pé do camposanto onde Filomena Dato fora despedida en 1926 nunha cerimonia á que acudiron destacados membros da vida cultural e política, entre eles o presidente da RAG naquel momento, Francisco Ponte. A escritora, nada en Ourense o 26 de xullo de 1856, pasara os últimos anos da súa vida no Pazo do Curro, a moi pouca distancia.

O párroco Rubén Aramburu conduciu o acto, no que tomaron a palabra a alcaldesa de Bergondo, Alejandra Pérez Máquez; Francisco Pita, da Asociación Irmáns Suárez Picallo, e o presidente da RAG, Víctor F. Freixanes. A homenaxe contou tamén coa colaboración da poeta e editora Dores Tembrás, natural de Bergondo, a actriz Ana Hermida e alumnas e alumnos de 2º da ESO, que leron distintos fragmentos da obra de Filomena Dato. A mañá concluíu co descubrimento dunha escultura na honra de Filomena Dato asinada por Francisco Escuredo e a interpretación do Himno galego, a cargo de José Otero López, xunto a un retrato de Filomena Dato prestado para a ocasión por descendentes da familia da homenaxeada, que participaron na celebración xunto a veciños e veciñas.

Víctor F. Freixanes recordou que Filomena Dato foi a segunda muller que publicou un libro en galego, despois de Rosalía de Castro. Con esta obra, Follatos (1891), "contribuíu a esa bandeira que ergue a cultura, a lingua galega e a dignidade de Galicia, porque unha lingua son os seus falantes, a xente que a fala, a xente que a ama, que a usa, que a herdou dos avós e que quere transmitírllela aos seus netos e netas", expresou o presidente da RAG.


Un momento da intervención do presidente da RAG, Víctor F. Freixanes. Fonte: RAG


"Filomena Dato loitou coa súa pluma polas mulleres e os seus dereitos", engadiu na súa intervención a alcaldesa Alejandra Pérez Máquez. A autora foi, de feito, desde os anos oitenta do século XIX unha das voces principais que se fixo oír en defensa das mulleres desde o galeguismo, unha postura que mantivo como oradora e tamén na súa obra escrita. Exemplo dela é o poema "En defensa das mulleres", premiado en 1887 no certame literario convocado en Ourense inspirado na memoria do padre Feixoo e a defensa que fixera da muller o frade no século anterior. Esta composición, con máis de 400 versos, na que rebate os prexuízos da época contra as mulleres e salienta os seus méritos, foi recollida catro anos despois en Follatos.

No seu momento, no ano 1891, o volume foi editado pola imprenta de Antonio Otero e saíu á venda a un prezo de 3 pesetas. Unha edición facsimilar non venal de Follatos, a partir dun exemplar custodiado na biblioteca da Real Academia Galega, acaba de saír do prelo da Deputación da Coruña como parte da homenaxe á escritora no seu cabodano.

A Asociación Cultural Suárez Picallo, parte fundamental na recuperación da figura da poeta das Mariñas, está ademais a preparar unha publicación con novas referencias sobre Filomena Dato, parte delas recollidas nos fondos da RAG. Entre elas hai tamén noticias publicadas á outra beira do Atlántico, proba da "relevancia de Filomena Dato tivo no seu día", expresou Francisco Pita. Con esta e outras contribucións, a asociación pretende "rescatar a autora do seu inmerecido esquecemento", rematou.


Os participantes no acto e descendentes da familia de Filomena Dato posan tras a celebración xunto ao monolito descuberto esta mañá e un retrato de Filomena Dato. Fonte: RAG
Dicionario

Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 378

Boletín da Real Academia Galega
nº 378

Consultar

Cadernos de Lingua
nº 36

Consultar