Francisco Fernández Rei

No centenario de Vento mareiro

Francisco Fernández Rei

16/06/2015

Despois de traballar como oficial de contabilidade dez anos no concello de Cambados, Ramón Cabanillas emigra a Cuba no 1910 para fuxir da persecución a que o someteran por republicano e anticaciquil, como lle confesaría no 1934 ó seu amigo Otero Pedrayo. Fuxía da presión ambiental da vila natal, que contaba cunha poderosa e inmobilista curia xudicial que, como se dicía no primeiro número do quincenario El Umia (1907) que fundou e dirixiu Cabanillas, "no es una fuerza creadora sino un corrosivo que ataca todas las sustancias".

En El Umia aparece por vez primeira o Cabanillas anticaciquil e vagamente agrario. O ano de marchar para Cuba fundou, tamén en Cambados, o xornal El Cometa, onde se adhire á causa redencionista e anticaciquil do sindicato agrario Acción Gallega, que creara o crego ourensán Basilio Álvarez, autor do limiar do seu primeiro poemario, No desterro (La Habana 1913), o que contribuíu á súa difusión. Basilio dicía que xa se encontrara "al gran poeta que nos llevaron el día que enterraron a Curros"; con todo, o eco da poesía civil deste só se percibe en "Camiño adiante" e en poucos poemas, pois na obra predomina un lirismo neorromántico rosaliano con mostras da estética modernista que chegará ata Samos, derradeira obra de Cabanillas.

O 1 de marzo do 1915 publícase, tamén en La Habana, Vento mareiro, que dedica ó seu "Cambados, probe e fidalgo e soñador". O título deste poemario fai referencia ó ventiño mareiro, tan popular en Cambados, sobre todo entre xente mariñeira, para designar a brisa maina e agarimosa, que en días de primavera e de verán –e do mediodía ó solpor– chega do Barbanza á beiramar cambadesa despois de zoar nas candeas dos piñeiros de Traghove.

Na obra hai lirismo, sentimentalismo, costumismo, modernismo, saudosismo e civismo. En "Sono dourado" gaba a vida retirada e a vida campesiña, en coherencia coa súa ideoloxía agrarista, mentres que noutros poemas Cabanillas é portavoz cívico do ideario agrarista, como no himno "Acción Gallega", "A un cacique", "A fouce esquecida" ou "Lume no pazo". A fouce era o máximo símbolo da loita campesiña e o lume era outro símbolo do enfrontamento aberto entre o poder e o escravizado campesiñado.

Este Cabanillas combativo convive en Vento mareiro co modernista das composicións "Da traxedia de Pierrot" ou "Á sombra do Pinal" –canto ó zoador e barulleiro piñeiral de Tragove, enraizado nas laxes fendidas da beiramar–, e coa sentimentalidade tardorromántica dos liviáns poemas agrupados en "Pombas feridas", no ronsel da Rosalía que bebe no lied xermánico e na poesía de Heine. Unha das composicións coa maior concentración lírica do poemario é "Camiño longo":

Camiño, camiño longo,
camiño da miña vida,
escuro e triste de noite,
e triste e escuro de día…
camiño longo
da miña vida!

A aparición de No desterro e, sobre todo de Vento mareiro, constituíu un alivio e unha esperanza para a elite do incipiente nacionalismo galego, porque a súa estética moderna e universal "aggiornaba" a linguaxe poética galega. Con 36 anos cando publica No desterro, Cabanillas era o "poeta arelado", segundo Antón Villar Ponte, que salientou o seu papel de introdutor das letras galegas no sistema literario do momento.

Álvaro Cunqueiro, ó ingresar na Real Academia Galega para ocupar a cadeira de Cabanillas, facía esta semblanza do vate nado "o día 3 de Sanxuán do 1876, nunha casiña vella e probe, con patín, (..) na viliña de Fefiñáns, oxe axugada á vila de Cambados":

Foi un gran poeta. Cantóu o país seu na lingua propia, perpetuamente fresca, como erba de vran. Cantóu os santos, os héroes, os amadores, os mariñeiros, os labregos, os mendiños, as rosas, o viño, os piñeiros, o mar, e tamén a espranza humá, e os soños. Era un poeta dunha calidade máis antiga da que agora se leva. Foi o derradeiro, antre os grandes poetas galegos, en empregar pra decir a poesía voces case sacramentáis, xeitos solenes e vaticinios. Díxolle ao seu pobo fermosos cantos, unhas veces irados, outras entusasmados, e tamén íntimas confesións de corazón a corazón, e sempre pasmando a todos coa beleza descoberta no ácio, na roseira, no vento, no silencio, como un soño de pombas do seu Cambados.

Membro de número da Academia


Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 376

Boletín da Real Academia Galega
nº 376

Descargar

Cadernos de Lingua
nº 35

Descargar