John Rutherford

Un soneto de Avelino Díaz

John Rutherford

20/07/2016

Entre a moi interesante pero case descoñecida obra de Avelino Díaz (1897-1971), a piques de ser reeditada por Benigno Fernández Salgado, está este precioso soneto (respecto a ortografía orixinal):

Fogar

Garabullos e toxos a queimarse no lume,
na garmalleira un pote donde ferve o xantar;
longaínzas e androllas penduradas no cume
do caínzo; unha dona branco liño a fiar.

Un neno que lle proien os olliños co fume
namentras aconchega as muchicas do lar;
un falar amodiño, como que di un queixume
d-un velliño tulleito que s-está pra quentar.

Tras dos tizóns, sen medo a se queimar, o gato
deitado; canta un grilo metido no burato
que ten entr-a quentura das pedras da lareira.

Inquedo pol-a nai brúa un xato vermello
mais, logo resiñado, drento do seu cortello,
come unha presa d-herba que ten na cambeleira.

A forma deste soneto é modernista: alexandrinos, rimas cruzadas na oitava, pareados nos tercetos e palabras agudas ao final dalgún verso, innovacións traídas ao soneto hispánico dende Francia por Rubén Darío, que deste xeito o distanciou do soneto petrarquista, imperante en Iberia dende o século XV ata finais do XIX. Pero o contido dista moito de ser modernista, nada de exotismo nin de elegantes xardíns franceses: é un poema descritivo e realista. O fogar rural galego descríbese co minucioso agarimo de quen o coñeceu intimamente e o lembra con nostalxia dende lonxe, pois aos 22 anos o autor marchou para Bos Aires, de onde nunca chegaría a regresar á Terra. Un exame da selección de detalles e da súa ordenación, sen embargo, amosa que aquí temos moito máis que un simple cadro pintoresco. 

Todo o soneto vai en tempo de presente, co cal a escena se fai máis inmediata e real. Os principais elementos son nove, agrupados nun trío de tríos: obxectos, persoas e animais. Os primeiros tres versos describen obxectos esenciais para a supervivencia dunha familia pobre, mirando dende abaixo arriba: fogo, comida presente, comida futura. O resto da oitava trata de persoas e das súas actividades. A pesar disto, non hai nela ningunha oración principal con verbo conxugado: todos estos están relegados a cláusulas subordinadas, a diferencia dos tercetos, onde o grilo canta e o xato brúa e come. Os tercetos enfócanse exclusivamente nos animais domésticos, sendo o grilo un animal doméstico por invasión dende a natureza exterior. O efecto xeral é dunha escena estática a pesar das accións individuais que se realizan: un inventario ou unha natureza morta, coa suxerencia incluso de que hai máis vida nos animais ca nas persoas. O único sonido humano é o queixume do vello, e os animais son moito máis ruidosos. Recíbese unha impresión de triste illamento das tres persoas: cada un está adicado ao seu, sen comunicación entre eles.

Na poesía aquilo que non se di é ás veces tan resoante como aquilo que se di. As ausencias poden ser máis elocuentes que as presencias. Onde está o home? Onde está o pai do neno, o marido da dona (substantivo curioso para unha campesiña, que implica un respecto moi especial), o fillo do vello? Podemos conxecturar que está na emigración, igual que o autor do soneto. E ao non ser mencionado, a súa ausencia faise paradoxalmente máis patente: con calquera mención estaría presente. Queda no lar xente que carece de forza física e que fai o que pode para seguir subsistindo. Polo menos hai caldo no pote e xato no cortello. O soneto remata tranquilamente: a vida segue a pesar de todos os problemas que presenta. Resignación, estoicismo. Escritura sutil e intelixente.

Este soneto inglés que fixen é unha tradución do soneto de Avelino Díaz:

Hearth and home

Gorse stems and kindling wood upon the hearth, aflame;
suspended from its chain, a pot where dinner boils;
chourizos and androllas draped on the drying-frame;
and a lady who, spinning some white flax, sits and toils.

A little boy with bleary and smarting smoke-filled eyes
who's drawing back together the embers on the stone;
and a crippled old man, breathing his moans and sighs,
who's trying to keep warm and who mutters alone.

Behind the brands the cat, who's resting with no dread
of being scorched; a cricket is chirping, closeted
in its chink in the stones where it basks in their heat.

A brown calf sends to mother a worried mooing call,
but then, with resignation, standing inside its stall,
it takes grass from the trough and it begins to eat.

Membro de honra da Academia


Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 376

Boletín da Real Academia Galega
nº 376

Descargar

Cadernos de Lingua
nº 35

Descargar