Helena González responde o Cuestionario Filgueira Valverde

Profesora de literatura galega na Universidade de Barcelona, interésase en particular polo xénero na literatura e cultura contemporáneas. Na actualidade dirixe o Centre Dona i Literatura e mais a revista online Abriu: estudos de textualidade do Brasil, Galicia e Portugal.
Helena González.
Helena González


Que importancia tivo a figura e a obra de Filgueira Valverde na vida cultural galega nos dous segundos terzos do século XX?
Membro fundador do emblemático Seminario de Estudos Galegos, a figura de Filgueira está omnipresente na vida social, cultural e institucional do franquismo. No relato oficial do galeguismo de medio século acada a consideración de "galeguista bo" porque cando se produce o golpe militar estaba, como Vicente Risco, "nesta postura que, por ser enemiga do Frente Popular, non lles orixinou incomenentes", segundo relata Piñeiro en carta de 1963. Respéctase o seu inxente saber de polígrafo e mais o seu labor relevante no Museo de Pontevedra. A longa lista de cargos en comisións e institucións que enrestra ao longo da súa vida convérteno nun nome imprescindíbel, que actúa como coadxuvante alí onde o galeguismo queda baixo sospeita ou onde a súa posición lle resulta útil ao grupo Galaxia e ao galeguismo cristián (por exemplo, no desputado Premio March para Ramón Otero Pedrayo en 1962, e nalgunhas comisións sobre a lingua en 1970). No epistolario entre Ramón Piñeiro e Basilio Losada documéntase polo miúdo un episodio no que exerce ese papel de mediador diante dun académico de perfil semellante, Martín de Riquer, franquista e medievalista coma el. A súa intervención permite levar a cabo o proxecto Losada-Piñeiro de crear a primeira cátedra de galego na Universitat de Barcelona. Porén, nesa correspondencia resulta rechamante, e moi significativo, que Piñeiro non valore de maneira expresa o labor intelectual e creativo de Filgueira, sobre todo se tempos en conta que se trata desas cartas socráticas, demoradas, que concibe como un programa de formación de elites galeguistas. Logo da dictadura, segue a ocupar cargos nas institucións culturais.

A súa continuidade en cargos públicos enténdese pola súa participación en gobernos conservadores e mais polo marco pactista que artella a vida política e social, un marco onde vai medrando o seu perfil como polígrafo galeguista, como "vello profesor", que permite deixar nun segundo plano o seu papel nas institucións do franquismo. O seu retrato de senectude queda inmobilizado nunha imaxe amábel: a de derradeiro humanista do século XX. Porén, ao meu ver, Filgueira exerce un rol de patriarca demasiado institucional –mesmo funcionarial-, demasiado erudito, conservador e marcado politicamente como para chegar a ser un activo realmente influínte a finais do século.

Cales foron as súas achegas máis importantes ás letras galegas e aos estudos históricos e artísticos en Galicia?
Desde os estudos literarios, Filgueira é, sobre todo, autor de dous títulos: o moi ben valorado Tiempo y goce eterno en la narrativa medieval e mais a súa serie Adral. Aínda que desde a historiografía literaria se cite o seu labor na literatura infantil e xuvenil, as súas incursións noutros xéneros literarios, ou os seus ensaios sobre arte e historia, Tiempo y goce… é ao meu ver o seu texto central. Trátase dun estudo sobre narrativa medieval que segue a ser unha lectura de referencia para a narrativa fantástica porque non só deita luz sobre a Cantiga CIII e a lenda de San Ero de Armenteira senón que ofrece unha interesante colección de figuras marcadas polo tempo detido: durmintes e personaxes en éxtase das tradicións medieval e popular. Coido que cómpre citar tamén as súas aportacións sobre cultura popular, en particular a súa edición do cancioneiro de Casto Sampedro, libro de cabeceira da música galega tradicional, así como o seu traballo de divulgación como autor de guías de viaxe.

Que vixencia conserva a súa obra hoxe en día?
Na miña xeración, que sabe do seu papel como alcalde de Pontevedra e a súa xestión da fábrica de celulosa –ocupar un cargo implica ser responsábel das decisións que se toman-, Filgueira débelle o seu bo nome a Xesús Alonso Montero, quen puxo en valor o que nel había de erudición imprescindíbel e patrimonio de coñecemento da cultura galega que non debían perderse co relevo xeracional. A maior parte da obra de Filgueira recúa para a historia e o tradicional; non ten capacidade para interrogar ou fender o presente. A súa vixencia radica na enciclopedia erudita e o museo de saberes.

Que pegada deixou a súa obra nos estudos e nos pensadores e ensaístas galegos contemporáneos?
Se por pensamento e ensaísmo entendemos textos críticos e arriscados, e non só exercicios de erudición, a obra de Filgueira non me parece relevante.

Dicionario
Axenda de actos Ver todos
Martes 21 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Mércores 22 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Xoves 23 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Sábado 2 de decembro de 2017 / 12:00 h
Ingreso de Marina Mayoral como académica de honra da RAG

Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 376

Boletín da Real Academia Galega
nº 376

Descargar

Cadernos de Lingua
nº 35

Descargar