Evaristo de Sela, un helenista singular

Poucos amaron as palabras mais ca el: as palabras do grego clásico desde moi novo e as do grego moderno xa na madurez dos seus estudos. En Sela (Arbo), onde naceu hai cen anos, aprendeu e practicou o galego, o galego daqueles eidos e daquelas xentes, o galego no que escribiu tantas veces en tempos de luz e en tempos de brétema. O presidente da Academia, Xesús Alonso Montero, recórdao neste artigo co gallo desta efeméride.
Evaristo de Sela. Imaxe por cortesía da Asociación
Cultural Evaristo de Sela.

Hoxe, 2 de marzo de 2017, hai cen anos que Evaristo González Fernández naceu nun lugar da parroquia de Sela, no concello pontevedrés de Arbo. O seu nome literario, Evaristo de Sela, é unha mostra moi clara da súa rilkeana vinculación á parroquia natal. No Seminario de Tui e nun de Bélxica fíxose latinista e iniciouse no grego, lingua que aprenderá, realmente, nas prisións franquistas de setembro de 1936 a xullo de 1942 (Caldas de Reis, Illa de San Simón, Fuerte de San Cristóbal de Pamplona, Batallón Disciplinario de Fuerteventura). O noso Evaristo González era soldado voluntario en Pontevedra, con 19 anos, en 1936, e, cando se produce a Sublevación do Dezaoito de Xullo, foxe, con dous compañeiros, a Portugal, onde non tardou en ser atrapado. Aí comeza a odisea dos cárceres durante seis anos. Aínda que non pertencía a ningún partido político republicano, as autoridades rebeldes non perdoaron a razón que, aló no fondo do seu espírito, "o soldado desertor" aducía: non quería matar compatriotas.

Foi no cárcere de Caldas de Reis onde as musas do helenismo o visitaron a fins de 1936. Era unha noite. O recluso dedicara unhas horas da tarde ó estudo do grego nunha Gramática que mans solidarias e filolóxicas lle fixeran chegar, conscientes de que aquel prisioneiro sentíase case libre cando percibía que melloraba no coñecemento da lingua de Homero. Esa noite, o noso filólogo (filo-logo: ‘o que ama a palabra') fixo esta cavilación: "Como soarán os hexámetros de Homero na fala que eu aprendín e falei, de neno e de mozote, na miña parroquia de Sela?". Ese día de 1936 esa noite , dalgún xeito, comezou a traducir ó idioma galego, a Ilíada e a Odisea, traducións que lle publicou o Consello da Cultura Galega en 1990 e 1992, respectivamente. O tradutor, o autor desta proeza literaria en lingua galega, falecería pouco despois: no ano 1994.

A proeza, iniciada nos cárceres do Réxime de Franco, continuou, xa en "liberdade", en Vigo, onde foi un escravo das clases particulares e en colexios pouco xenerosos. Mentres, fixo por libre os estudos da Facultade de Filosofía e Letras de Santiago, centro no que non existía a especialidade de Filoloxía Clásica. Pasado o tempo, xa maior, oposita, e culmina outra das súas proezas: faise catedrático de grego de Instituto. Era tal a febra e a enerxía íntima deste helenista autodidacta que, á beira da xubilación académica, aprende o grego moderno, froito do cal é a antoloxía, publicada postumamente, Poesía neohelénica (1708-1977), que editou a Xunta de Galicia no ano 2001.

Escribiu, tanto na prisión como fóra, poesía en galego e en castelán, recolleita, en parte, nos volumes Amar (Vigo, 1945) e Versos de preso e outras rimas (Ediciós do Castro, 2007). Este volume, prologado e organizado pola súa filla Stella Maris González Balbuena, foi epilogado por min. Poeta de lira plural, é autor dun poema antolóxico dentro da poesía antifranquista. Escribiuno a noite do 20 de novembro de 1975, horas despois da morte de Franco. Son 174 versos nos que o cidadán Evaristo González Fernández trousa todo o noxo e toda a carraxe que acumulou durante corenta longos anos. Titúlase, condignamente "Responso indignado (Coplas de maldecir ante el cadáver de Franco)".

O día 27 de novembro do ano 2011 a parroquia de Sela homenaxou o ilustre helenista diante da súa casa natal nunha xornada na que se deron cita a música e a poesía e na que houbo un capítulo "académico" protagonizado por Xesús Alonso Montero, Juan José Moralejo Álvarez e Víctor Fernández Freixanes. Estas alocucións están recolleitas, resumidas, no número 6 da revista Seliña, órgano oficial da Asociación Cultural Evaristo de Sela, que dirixe, con moito saber e entusiasmo, Agapito Valado, o gran reivindicador do noso helenista.

Xa no número 5 (decembro, 2011), figuran varios traballos sobre o homenaxeado, un deles asinado pola profesora titular de grego da Universidade de Santiago Maria Teresa Amado Rodríguez ("Evaristo de Sela, helenista e tradutor").

Ó finalizar o acto, descubriuse unha placa na fachada principal da casa natal con este texto:

Nesta casa naceu
Evaristo González Fernández
("Evaristo de Sela")
(1914-1994),
poeta e eximio helenista,
honra das Letras Galegas
como traductor da Ilíada, da Odisea e das mellores voces da poesía neohelénica.

Arbo, 27-11-2011

Dicionario
Axenda de actos Ver todos
Luns 24 de xullo de 2017 / 11:00 h
Clausura dos XXX Cursos de lingua e cultura galegas en Santiago

Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 376

Boletín da Real Academia Galega
nº 376

Descargar

Cadernos de Lingua
nº 35

Descargar