A exposición das Irmandades da Fala remata en Ferrol o seu percorrido polas principais localidades

Saúde e Terra, irmá(n)s! remata este mes en Ferrol o seu percorrido polas principais localidades galegas. A mostra do centenario das Irmandades da Fala, coorganizada pola Real Academia Galega, a Deputación da Coruña e o Museo do Pobo Galego, pode verse ata o vindeiro 27 de decembro no Centro Cultural Torrente Ballester, onde onte foi inaugurada coa participación especial do Real Coro Toxos e Froles, agrupación nada en 1915 e moi vinculada a este movemento fundamental no proceso de dignificación da lingua galega.

Tras visitar desde o pasado xuño A Coruña, Santiago de Compostela, Vigo, Pontevedra, Ourense e Lugo, a exposición chega agora á Ferrol, cidade que se dotou da súa propia agrupación irmandiña o 15 de abril de 1917 e que tivo como primeiro conselleiro a Xaime Quintanilla, unha das personalidades da época presentes na mostra. Quintanilla, quen chegaría a ser o primeiro alcalde republicano da cidade, foi responsable da editorial Céltiga, creada en 1921 pola irmandade local e que editou, entre outros títulos, Alén, da súa propia autoría; ou Mal de moitos e Trato a cegas, obra asinada por outro fundador da agrupación ferrolá, Euxenio Charlón, e polo seu compañeiro teatral Manoel Sánchez Hermida, e levada á escena por Toxos e Froles. As edicións da época de ambas as dúas obras de teatro forman parte das 130 pezas que axudan a fiar o percorrido polo legado das Irmandades da Fala, entre as que tamén poden verse creacións de artistas de Ferrolterra como Imeldo Corral e Felipe Bello Piñeiro.


O Real Coro Toxos e Froles actuando na inauguración da exposición en Ferrol


O secretario da Real Academia Galega, Henrique Monteagudo, destacou na inauguración da mostra que esta naceu coa vocación de achegar á sociedade o legado dun movemento esencial na nosa historia contemporánea. "Tratamos de poñer diante dun público o máis amplo posible, desde o escolar á cidadanía en xeral, dunha maneira gráfica, o que significaron as Irmandades no proceso de modernización da sociedade galega", declarou. O sociolingüística subliñou neste sentido o "papel que se lle outorga á lingua e á literatura como elemento de identidade" e o proxecto que desenvolven os irmáns para modernizar a nosa lingua e darlle presenza na esfera pública, espallándoa a todos os contextos e cultivando todos os xéneros literarios, alén do uso poético que se lle dera a partir do Rexurdimento.

Pero as Irmandades, como se aprecia tamén na exposición, engadiu Henrique Monteagudo, son un proxecto polifacético, mais un proxecto no que cultura e política son inseparables: "Son en principio un movemento sobre todo intelectual pero que axiña se marca uns obxectivos políticos e acaba decantándose polo lanzamento do nacionalismo galego contemporáneo", recordou. Froito desta concepción, reclamaron unha serie de dereitos políticos, entre eles a normalización da lingua, engadiu.

Ademais de coorganizar esta exposición, a RAG está a conmemorar o centenario das Irmandades da Fala con outras iniciativas. O pasado 18 de maio, da man do Concello da Coruña, celebrou un acto musical e literario no teatro Rosalía de Castro que contou coa participación do Toxos e Froles e outros tres coros históricos; desenvolve un ciclo de mesas de debate, que xa pasou por Ferrol e que remata este mes en Vigo e A Coruña; e editou catro antoloxías sobre o teatro, a prosa non ficcional e a oratoria, a narrativa e a poesía producida arredor deste movemento. A primeira delas, a cargo da profesora do campus de Ferrol Laura Tato, inclúe a obra teatral de Xaime Quintanilla Donosiña, que causou unha forte polémica no seu momento por retratar un adulterio feminino.


O secretario da Academia, Henrique Monteagudo, nun momento da súa intervención, xunto a Goretti Sanmartín e Álvaro Montes


A responsable da área de Cultura da Deputación da Coruña tamén puxo en valor a figura de Xaime Quintanilla e doutros persoeiros vinculados ás Irmandades e a Ferrol, como os mencionados Charlón e Sánchez Hermida ou Ramón Villar Ponte, que dirixiu durante un tempo o xornal El Correo Gallego. Nesta localidade que os acolleu ponse o ramo a unha xira polas sete cidades dunha exposición que, engadiu Goretti Sanmartín, "conseguiu unir distintas administracións e asociacións para levar o legado das Irmandades ao conxunto da sociedade galega".

"A herdanza das Irmandades segue plenamente vixente. Seguimos necesitando beber das mesmas fontes que nos ofreceron estes protagonistas", concluíu a vicepresidenta provincial, que como Henrique Monteagudo fixo fincapé na importancia deste movemento para a lingua galega: "Supuxeron un punto de inflexión no referido á coherencia entre a defensa teórica do galego e a súa utilización práctica e conseguiron realizar unha potente planificación en diferentes ámbitos para dignificar e internacionalizar a cultura galega".

O papel de Ferrol na historia das Irmandades centrou o discurso do primeiro tenente alcalde de Ferrol, Álvaro Montes, quen chamou á recuperación da memoria de todas aquelas persoas que loitaron polos dereitos do pobo galego, destacando tamén o labor de Xaime Quintanilla como alcalde, "represaliado por defender os valores da república, do socialismo e do compromiso político das Irmandes". O concelleiro chamou igualmente á recuperación para a memoria colectiva da obra de Charlón e Hermida, que empregaron a comedia con carácter reivindicativo para denunciar o abandono da lingua e os abusos contra a xente labrega.

En nome do Concello de Ferrol, Álvaro Montes mostrou o seu agradecemento á RAG, á Deputación da Coruña e ao padroado do Museo do Pobo Galego por contar con Ferrol para unha exposición que recupera "o noso papel na historia" á vez que convidou a veciñanza a non perder ocasión de recuperar a memoria colectiva visitando a mostra.

Un percorrido expositivo artellado arredor de dez temas con candanseu espazo
Saúde e Terra, irmá(n)s! contou cunha comisión organizadora na que participaron Margarita Ledo Andión e Henrique Monteagudo en representación da Real Academia Galega, Justo Beramendi e Carlos García Martínez polo Museo do Pobo Galego e Carme Vidal e Uxío Breogán Diéguez pola Deputación da Coruña. O proxecto foi creado, deseñado e coordinado por Pepe Barro. O percorrido expositivo que concibiron relata a historia das Irmandades a través de dez temas que profundan na súa cerna. Cada un deles desenvólvese nunha cabina na que se poden ver publicacións, documentos, imaxes e obxectos, así como escoitar gravacións musicais e de discursos e artigos de persoeiros da época. Poderase contemplar ademais unha escolma de pezas vencelladas aos temas e motivos que moveron a acción das Irmandades dalgúns dos artistas máis relevantes daquel tempo.

A través destes dez espazos, o público pode achegarse á orixe do movemento e á súa evolución, desde a acción centrada en primeiro lugar na normalización do idioma ata a intervención política e os seus principais protagonistas (os irmáns Villar Ponte, Lois Porteiro Garea, Lois Peña Novo, Antón Losada Diéguez, Vicente Risco …); o novo rexurdimento literario, da man de autores como Ramón Cabanillas, Manuel Antonio, Ramón Otero Pedrayo e Rafael Dieste e de editoriais como Céltiga, con Xaime Quintanilla á fronte, Lar ou Nós; o intento de conformación dun teatro galego que superase o ruralismo, no que Quintanilla xogou tamén un papel destacado, e a aposta polos coros, como o devantido Toxos e Froles, como xeito de chegar ás masas; o compromiso cunha arte galega exemplificada na obra de Castelao, Álvaro Cebreiro, Camilo Díaz Baliño ou Francisco Asorey; o cultivo das ciencias sociais e experimentais ao servizo de Galicia, que callou arredor da creación do Seminario de Estudos Galegos, a creación das Escolas do Insiño Galego ou a importancia que lles concederon aos medios de comunicación as Irmandades.

Dicionario
Axenda de actos Ver todos
Martes 21 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Mércores 22 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Xoves 23 de novembro de 2017 / 17:00 h
Simposio Carlos Casares
Sábado 2 de decembro de 2017 / 12:00 h
Ingreso de Marina Mayoral como académica de honra da RAG

Novas da Academia

Subscríbete

Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego

Descargar

Vocabulario Ortográfico da Lingua Galega

Consultar

Hemeroteca Virtual Galicia nas páxinas dos seus xornais.

IR

Cuberta do Boletín 376

Boletín da Real Academia Galega
nº 376

Descargar

Cadernos de Lingua
nº 35

Descargar